[ YEKŞEM, 2017-09-24 ]   [ BIKE MALPERA DESTPK ]   [ BXE NV BIJAREYAN ]   [ KONTAKT ]   [ INFO ]   [ LGERN & ARŞV ]  
DESTPK
Ne
Nivsar
Kulturmagazn
Hevpeyvn
Kolumnst
Ewrokurd
E-Pirtk
Lteratr
Ziman
Muzk
Foto
Lnk
E-POSTEYA TE
  Nav (Username)  
   
  fre (Password)  
   
   
     
   E-posteyeka n
 bo xwe qeyd bike
 
REKLAM


NIVSAR 
Xemxur gel xwe peyrev rya Fuzl: Mele Hedr Nal (1797/1800-1856)
Sed Veroj
DIYARBEKIR, 29/9 2014 Nal yek ji şarn namdar sedsala 19- ye. Li ser drok ciy jidayikbn, jyan, perwerdey berhemn Nal nakokyn pirr kr tunebin j nrnn cih hene.

Qanat Kurdo dibje: Nal, sala 1797 li Şarezor, li gund Qeredax ji dayik bye.[1] Emn Feyz j dibje: Nal, xelk gundek Şarezor ye ko dikeve şerq Silmany nav w Xanxol e. Merhm tehsla xwe li Qeredax Silmany kmal kirye.[2] Di pirtka Ulemayn Şarq de j hatye lkirin ko Nal, Kur Ahmed Şaweys e. Perwerdeyya xwe li Qeredax Silmaniy temam kirye.[3] Maruf Xeznedar dibje: Nal, di nav cergey Şarezor li gund Xakxoll de, li nzk rbar Tencerro, sala 1800 ji dayik bye, nav w y rastn Xidir e kur Ehmed Şaweys e, ji eşreta Caf treya El Beg Mikayl ye.

Bav w rncberek eşreta Caf bye, ji binemalek bedyen navdar nebye. Di serdema lawtya xwe de ye Qeredax, w dem ew nave navendek girng zanistyn ayna slam ziman ereb b. Nal paş ji bo temamkirina xwendina xwe, ber xwe dide Silmany li mizgefta Seyid Hesen li cem zanay namdar Mela Ebdulay Reş xwendina xwe temam dike cazeya diwazde lmy j werdigre Li pey cazewergirtin, dibe meley mizgefta Seyid Hesen heta roja daw ya jyana xwe ya li Silamany, di hucreya w mizgeft de bye.

Mele Mihemed Qizilc ew şayety dide digeyne ko di mizfegta Seyid Hesen de jrek taybet şar namdar Mele Hedr Nal hebye, pişt ko negbetya bi ser Babanan de hat, ew ji Silmany der venegerya.[4] Minorsky j dibje: Nal (1797-1855), yek ji şarn namvdar n sedsala 19. e, di şikl nazm de bi ziman kurd, ereb faris berhemn w hene.[5] Lbel Dr. Marf Xeznedar j dibje, bi ziman ereb h creyek kirdewe nsna w nne.[6]

Dema em droka ji dayikbn berhemdarya Nal di ber av xwe re bigrin, ew di dema Mrnişnya Botan Baban de; di dema desthilatdarya Mehmd Paşa, Silman Paşa Ehmed Paşay Mrnişnya Baban de jyaye. Pişt ko desthilatdarya ev herdu mrnişnyn gewre yn kurd rxaye, Nal j Kurdistan terk kirye. Nal, Sala 1850-51 ji Silmany derye. Pşy daye ser rya Hec di veger de j hatye Şam demek li w der maye. Di navbera saln 1853-1854 de Nal li Şam bye li w der şira xwe ya binavdeng Qurban Toz Rgey Te Me , ji bo hevryn xwe xelk Silman nivsandye.[7]

Der barey droka yina w ya Hec Îstenbul de, nrnn cih hene. Mehmet Çaglayan dibje: Nal sala 1839 ye Hec, pişt vegera Hec j ye Îstenbul hetan mirina xwe yan sala 1273 H. (1856) li Îstenbul maye.[8]Nal pişt vegera Hec, demek li Şam maye paş j ye Îstenbul. M. Emn Beg di pirtka Meşahir Kurd Kurdistan de dibje: Nal sala 1839 ye Îstenbul hetan mirina xwe li w der maye[9] Emn Feyz Beg dibje: Li Estemll, di esnay suhbeta ligel edban fazlay ew gel asar fikir fetanet nuwanduwe zor mezhar tewecuh bwe. Ta nihayet emr xwe li Estemll maye.[10] Qanat Kurdo j dibje: Dema ew ye Îstenbul, li w der Ehmed Paşa Baban naskirye, dostanya wan bye li ser w şireke bi nav Ta felek dewr neda ser, kewkewa w ava neb nivsandye.[11] Di pirtka Tarxa Kurd Kurdistan de hatiye gotin: Nal du caran Îstenbul zyaret kirya, cara duyemn a ko ye Îstenbul, d heta mirina xwe ligel Ehmed Paşa y mr daw y Mrnişnya Baban mawe. pişt ko ye ser heqya xwe, ew di goristana Sultan Eyb de hatye veşartin.[12] Herekol Azzan (Celadet Bedir-Xan) j dibje: Nal di sala 1800 hcr de, li Şarezor ji diya xwe bye. Di sala1839an de ye Stenbol heta dawya emr xwe li Stenbol ma di sala 1856an de emr xwed kiriye.[13] Qanat Kurdo j dibje: Nal, sala 1855an ye ser heqya xwe.

Der heq şopa edb şartya Nal de j fikrn ciyawaz hene. Dr. M. Xeznedar der heq w de weha dibje: Nal hem hiş br hza şartya xwe ji bo bilindkirina pileya şihr kurd bikaranye.[14] M. Mhr, Nal, ji aliy rya edeb felsef ve wek peyrev Fuzl qebl dike xwe j di rya edeb edban de wek xelfe peyrev rya Nal dide nasandin weha dibje; Di v dinya derewn de herkes mvan e ji bo her fanyek xelefek pgirek rya w lazim e. Min bi xwe j di nava hem kesn xwed nrn, fikir, lim basret de taca edbn kurd belk j hostay yekane y alema şir, merhum Mele Hedr Nal ji xwe re kirye rber.[15] Bguman, sebeb rber qeblkirina w; terz, qebliyet tebeta w ya edeb ye. Jixwe terz hostetya her kesek wek ruhek tesr li berhemn w dike, ev, wek ronahya tj dyar e.

Nal j, di temen jyana xwe de bi fikir ramann xwe yn xweşik bye rber, bi gotinn sivik tiştn beraday re meşxul nebye, heta dev ji lezetn dinyay j berdaye j dr ketye. Em dikarin bjin ko li hember xwarin vexwarin j nefsa xwe terbiye kirye, lewma j zayf netiwan ketye bye hedef lomekirina dostn xwe.[16]

Ji ber v yek, Şopandina fikrn nsan yn zatn wisa, ciy ftixar serbilind ye.

Herwek di naveroka gotina Axaftina tewr bixr, a kin kurt e. de hatye, hostet xsusiyetn edb me Naly muhterem j; di yek-du beytn ko ji xezneya xebata w ya giranbha peyda bne de, marfet xwed wijdanbna w dyar dibe[17]:

Kurdebirs men le ber kem dexom
Men be birs qet mezate xem dexom
New nsank heye xem qtye?
Men xem xom xem alem dexom
Xemdil Nal k xemxwar neka
Nalacem men ben adem dexom.

Wateya van malikan: Ji ber km xwarin vexwarina min heyret nekin, ji min nepirsin zan nekin ko ez bir me, lewra ez xeman dixum. Jixwe hinek mirov hene ko ten bi xema xwe xwey dibin dijn. Ez j, hem bi xema xwe hem j bi xema xelk xwey dibim, lewma ji her kes btir zad dixum. Blhese xem ji w re dibje Ey Nal! Eger tu min nexw, ez d ji ber mecburyet (bgavy) xelk bixum. Li hember v tehdda xem, ez mecbur (bgav) dimnim ko ji hza xwe zdetir xeman bixum.[18]

Nal şarek rastgo b. Lewma di end malikn xazelek xwe ya ko ji aly Mihammed Fan Efend ve ji bo kovara Jn hatiye pşkşkirin de bersva lomekirina dostn xwe weha daye:

Bd mecnn e wicdim le hem berber ye
Ne kes muntefi yek ber, ya sber ye
Çt le kakol ser myan dawe ke m
Hem her hem perşan derd ser ye
Be ryabar tekalf rusm bo xaliq
Çi dekş eme bark e elawey ker ye
Mutmenxatir eymen mebe hergz le şer
Nefs emmare, ke em mare legel to şer ye
Lomey Naly dwane mekin ey uqela
Ke demk e zilley letmey dest per ye.

Wateya van amlikan: Ev e, rya ustad. L bel yn wek min, ji ber ko ne xwed hz xebateke xurt in, nikarin hem alem bifikirin. Lakn ji aly wijdan ve bgav im ko der barey rewşa alema Îslam de bifikrim ji ber v yek j di nav heyret teşqeley de me. Ez wisa bawer dikim ko her ferdek mensub dn Îslam j, xwedy van hssyatan e km-zde di xezneya xyaln xwe qonaxn fikirandina xwe de fikrn wisa tefekr dike. Feqet dereceya qonaxan piranya dereceyan, her dam dikare bte fikirandin.[19]

Dawy bi kurtay em dikarin bjin ko Şirn Nal, bi piran şirn tkel in, ew hem yn dildary ne, hem j yn netanperwery ne W ji ber şa dildarya xwe ji ber derd negbetya millet xwe, nav xwe kirye Nal.[20] Ew, yek ji nivskarn sereke y leheya soran ye, rnşandar ronahdarr v r ye. Nal şarek rastgo, nefspik, adil, nktezan zimanşrn bye. Dwana w, sala 1931 li Bexdad sala1962y j li Erbl hatiye apkirin. Dwana Nal, yekem Dwan e ko bi leha soran di erxa 19an de hatiye dann.[21]

Tbn:

[1] Prof. Qanat Kurdo, Tarxa Edebiyata Kurd, weşann Öz-Ge, ap: 2., Ankara,1992, r. 193

[2] Emn Feyz Beg, Encmen Edban Kurd, r. 5, matbay Tercman Heqqet, Estemul, Rebul Ewell sene 1339 (1920)

[3] Mehmet Çağlayan, Şark Uleması (Ulemayn Şarq), weşann Çağlayan, Îstenbul-1996, r. 161

[4] Dr. Marif Xeznedar, Mjy Edeb Kurd (1801-1850), berg syem, Dezgey Aras, Hewlr, r. 43-53

[5] Viladimir Minorsky & Thomas Bois, Netewetya Kurdan, weşann Ozgn, 2008, Îstenbul, r. 191

[6] Dr. Marif Xeznedar, Mjy Edeb Kurd (1801-1850), berg syem, Dezgey Aras, Hewlr, r. 43-53

[7] Dr. Marif Xeznedar, Mjy Edeb Kurd (1801-1850), berg syem, Dezgey Aras, Hewlr, r. 43-53 Herweha di kovara Jn de nameyeka menzum a b sernivs hatiye belavkirin, ko li gor agadarya Tewfq Silman (Premerd), ew name, y şar navdar kurd Nal ye. Nal, di v nameya ko ji Şam rkirye Silmanyey de, pjn hesreta xwe ya li ser welat xwe tne ziman weha dibje:

Qurban toz rget im, ey bad xoşmurr
Ey peyk şareza be hem şar Şarezr
Ey lutfekit xef-w hewaxwah hemdemn
Wey sirwekit beşaret sergoşey huzr
Gah deb berh, dekey baweşn rh
Gah deb bedem, dedemn dem xurr
Sta rewaq xaney sebrim dil dern
Neywawe xeyr goşey zikrk ya Sebr
Hem hemnan ahem hem hemrkab eşk
Rehm bem ah eşke bike, heste b futr
Weka ahekem rewan be heta xak koy yar
Wek eşkekem dewan be heta aw Pirdesr
Bew awe xot bişo le kudrat ser zemn
Şad bin be wesl yekd, ke to tahir, ew tehr
Emca meweste, ta degey eyn Serinar
Awk e pirr le nar inar gul Û inr
Çeşmeyek msl xor ke be sed c le roşin
Feweran nr saf e le ser berd wek bilr
Ya eks esman e le ewna dakewe
Estrekan redekiş wek şehab nr
Demgot ke aw xom e, eger Bekrecoy eşk
Be neway tj b semer germ swr sr
Daxil neb be enbersaray Xak duxl
Heta nekey be xak Silmanya ubr
Şarke pirr edl kerem e, le cgak xoşerezim
Bo def awe zare dşehr Şehrezr
Xak rewac enber e, dar rewac d
Berd msal gewher e, cobar eyn nr

. Bn. Jn, Kovara Kurd-Tirk (1918-1919), Werger transkripsiyona M. Emin Bozarslan, cild: II, r. 342-43

[8] Mehmet Çağlayan, Şark Uleması (Ulemaya Şarq), weşann Çağlayan, Îstenbul-1996, r. 161

[9] Mehmed Emn Zek Bey, Meşahir Kurd Kurdistan, weşann Özge, ap: 3., 2005, Ankara, r. 145

[10] Emn Feyz Beg, Encmen Edban Kurd, matbay Tercman Heqqet, Estemul, Rebul Ewell, sene 1339(1920), r.

[11] Prof. Qanat Kurdo, Tarxa Edebiyata Kurd, weşann Öz-Ge, ap: 2., Ankara,1992, r. 193

[12] Muhemed Emn Zek Beg, Tarxa Kurd Kurdistan, apa: 4., weşann Nbihar, stenbul-2012, r. 313,

[13] Herekol Azzan (Celadet Bedir-Xan) , Klaskn Me, Hawar, h: 33, Çirya Pşn 1941

[14] Dr. Marif Xeznedar, Mjy Edeb Kurd (1801-1850), berg syem, Dezgey Aras, Hewlr, r. 43-53

[15] M. M. Mukaddimet-l Îrfan, apxaneya Necm Îstikbal, Îstenbul, 1918

[16] http://www.kovarabir.com/mehmet-mihrim-m-mukaddimet-ul-irfan/

[17] M. M. Mukaddimet-l Îrfan, apxaneya Necm Îstikbal, Îstenbul, 1918

[18] Jn, Kovara kurd-tirk (1918-1919) , Werger transkripsiyona M. Emin Bozarslan, cild: V, r. 1046

[19] J.b., r. 1046

[20] Prof. Qanat Kurdo, Tarxa Edebiyata Kurd, weş. Öz-Ge, ap: 2., Ankara,1992, r. 193

[21] Ebdurreqp Ysif, Dwana Kurmanc: Şarn Klask n Kurd, weşann Dwan, stenbul, 2012, r.14

-----------------------------------
Nivskar: SEÎD VEROJ kovarabir@hotmail.com
Weşandin: 2014-09-29
Xwendin: 4268
 

NIVSAR   
Ivan Turgeniev serkş aqil xwe (2017-08-21)
Serxwebna Kurdistan pişt dused salan ewrop hj li dihola ber didin (2017-08-05)
Em bibnin ka Erdogan poşman dibe yan Barzan poşman dibe (2017-07-06)
Erdogan v car j bi dengn kurdan xwe xelas kir tifaqa digel MHP- hp b (2017-04-18)
Hza dn di dzaynkirina Rojhilata-nv de (2017-03-12)
Rojek ji rojn saln şst li Cizra Botan (2017-02-04)
Dirawsy baş yan paşkoy baş (2016-12-17)
Mesajn serxwebn trjn paşeroj (2016-12-15)
Mj qenc xerabiyan ji br nake (2016-12-09)
Barzan xelaskar n y xiristiyanan misilmanan e (2016-12-03)
Şer li dij terorstn Daiş belavkirina "wneyn xwn" yn pşmergeyan (2016-10-27)
Tevgera Mistefa Barzan di medyaya swd de (19581975) (2016-09-11)
Tirkiyeya Erdogan li dij hem kurdan serxwebna başr Kurdistan ye (2016-07-06)
Heger miletek ne supermilet be serok w milet nabe superman (2016-07-03)
[kitb] Sun Z: Hunera şer (2016-04-21)
Muhayyel Turkiye Cizrede Medfundur (2015-09-16)
Pşmergeyn Kurdistan "derbeyeka esker" kir Kurdistan yekgirt dimne (2015-09-14)
Swd keng b welat kurdan 50-salya kurdn Swd (2015-05-18)
Rojnameya "Şerq Kurdistan" (2015-03-28)
HDP Demirtaş dikarin plana Erdogan Ocalan tkbibin (2015-03-07)
PIRSIYARA AKTEL
Li gor qenaeta te bila kurdn Kurdistana Sriyey digel projeya Emerkay yan ya Rsyay bin?
 
Ya Emerkay
Ya Rsyay
  Encamn dengan
 
NERNGEH
 
[kitb] Sun Z: Hunera şer (2016-04-21)
Ismail Beşiki ji kurdan re li ser ermeniyan semnerek da (2013-09-28)
Kurdistan ber serxwebna siyas serxwebna petrol ekonomk lan dike (2012-05-21)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Umt Firat dibje navnşana areserya pirsa kurd ne PKK ye (2008-11-11)
Hro Taleban: Min nedixwest Mam Celal bibe serokkomar Iraq [foto] (2007-05-10)
Alfabeya kurd-latn ji bo ziman kurd ji alfabeya kurd-ereb minasibtir e (2005-11-02)
Ferqa di nvbera ko, ku k de (2005-05-19)
Xewna Mesd Barzan ji başr Kurdistan mezintir e (2005-02-07)
 
REKLAM


KOLUMNST
Şebab Egt nabe Şeroy Biro ez j nabim heval
Tolstoy xelata Nobel
Kurdistaneka serbixwe [ne]cida
Heşt rojn şer xendek I
Em felsefe
Hilbijartinn Kurdistan ez şok kirim
© 19972017 www.nefel.com  |  E-poste: info@nefel.com  |  Powered by Medesoft.org