Prnt bike
Xec Yaşar: Em d baştirn federasyon bidin tirkan
Xec Yaşar
SILÊMANÎ, 12/5 2007 Hatice Yaşar yan j bi nav xwe y siyas Heval Xec rbereka siyas ya kurd e w ber di rxistina Rizgar Ala Rizgar de kar kiriye. Ji sala 1979- ve ew dosteka nzk ya serokkomar Iraq y niho sekreter gişt y Yektiya Niştiman ya Kurdistan Celal Taleban xanima w Hro Taleban ye. Xec di dema pşmergetiy de li ser iyayn Kurdistan di rojn teng de digel Celal Taleban Hroxan b ro j ew hevaleka her nzk ya Hroxan ye li Silmaniy ew di yek mal de dimnin.

Xec dibje w cara pşiy sala 1979- li Şam Celal Taleban xanima w Hroxan dt di destpk de problemeka w digel Hroxan heb. Problem ew b ka ew d bi i away bang hevdu bikin Xec dibje paş herduyan ryek dt li hev kir ko ji hevdu re bibjin Prejin. Herend w dem herdu j ciwan bn wan destp kir ko ji hev re bibjin Prejin heta niho j ew tradisyon di nvbera wan de maye.

S-ar rojan li ser hev min hevaliya herdu xaniman kir bm şahid dostayet hevaliya wan ya nzk. Ew ne ten bi hev re li heman mal dimnin, ew bi hev re kar j dikin di dezgeha Xak cihn d de rojane rbiry problemn birvebirna kar j dibin.

Ev hevpeyvn ne li ser tkiliyn Xec familyeya talebaniyan e. Ev hevpeyvn li ser fikrn w yn di heq paşeroja Kurdistan milet kurd de ye. Xec kurda Haymanay ye Haymana nzk Enqereya paytexta dewleta tirkan yan j dewleta kemalstan e. Xec ji bo ko nebe skandaleka siyas by ko nav w bide dibje sala 1993-y braderek w pişt serdana Stenbol gotiye ya her baş ew e ko Kurdistan hem digel Anatolyay bibe yek da paş kurd federasyona her baş bidin tirkan. Yan bi qenaeta Xec brader w divt kurd bibin hikimdarn hem Tirkiyey j.

***

Arif Zrevan: Tu xelka Haymanay y ji eşra Şx Bizeyniyan . Eşra we Şx Bizeyniyn li devera Kerkk xizmn hev in. Serokkomar Iraq Celal Taleban j xelk Kerkk ye. Di jiyan siyaset de tu Celal Taleban pir nzk hev in qedera kurdan j sal bi Kerkk ve girday ye. Gelo Kerkk dikare wisa bike ko rojek Haymana j bi Kurdistan ve bt gir dan?

Xec Yaşar: Haymana bi rya Şx Bizeyniyan li Kerkk ye. Nizanim te dtiye an na. Me carek stranbjek Şx Bizeyn ji Haymanay an li Kurd-Sat stran digot. W şev hem xetn telefon yn Kurd-Sat bloke bn. Pr gncan ji mintiqeya Şx Bizeyniyan telefon dikir. Her cara kesek Şx Bizeyn ji Haymanay bt vder Şx Bizeyniyn li devera Çememal w kes dikin mvan heta niho j nav w mintiqey Şx Bizeyn ye. He Kerkk e ew ti caran ji Kurdistan bi dr neketiye nakeve j. Dema ko Kerkk li nv Kurdistan de be Haymana j d wisa be ji ber kurd hezar sal j derbas bibe dest ji cih bab kaln xwe bernadin. Tkiliya Haymanay Kerkk, Kerkk Kurdistan hertim d hebe.

Arif Zrevan: Li Tirkiyey minaqeşeya nasnameya raser (ustkimlik) nasnameya jr (altkimlik) heye. Serokerkaniya tirkan di 27- nsan de di belavoka xwe de got herkes ko slogana Ne mutlu Turkum diyene qebl neke ew dijmin Komara Tirkiyey ye d wisa bimne j. Tirsa tirkan ji kurdan i ye?

Xec Yaşar: Heger mirov bi xwe tiştek nebe y li hember mirov j gelek bonkor (dewlemend) w tişt be wiha dibe. Haymana li nverasta Anatolyay ye, ez nabjim Anatolyaya navn ji ber ew bje xelet e ez dixwazim herkes w serast bike. Heger em bibjin Anatolyaya navn hing em Kurdistan wek Anatolyaya rojhilat dihesibnin. Ji ber hind ez dibjim kurdn Anatolyay kurdn Haymanay ko ji Kayseriy destp dike heta snor Polatliya ro ye.

Heger kitba Yaban ya Yakup Kadri Karaosmanoglu bt bra te; esker, sivl brokras dixwazin li Anatolyay miletek kin. Ji bo komkirina eskeran diin gundan dibjin em tirk in, milet tirk wisa ye wisa ye, gundiyn tirk dibjin ewn ko hon behs dikin kurd in li Haymanay ne. Yan tirkan ji xwe re nedigot tirk lewra hem deolog, profesor zanayn tirkan dixwazin tiştek kin ko di jiyana xwe de nebne xudan w tişt nikarin w tişt tarf bikin.

Em k ne awa kurd in? Hing tt bra min ez dizanim ko ez kurd im, ez dizanim ko ez Şx Bizeyn me, ez dizanim ko bab min Jrk ye dayka min Xvend ye, ez dizanim ko em ji mala Emer in ez jin im. Yan nasnameya min ya alt ust yan jr jor kenar, rast ep hem heye ew j nasnameya kurd ye em kurd xudan hem aliyn nasnameya xwe ne. Ew feqrn tirkan j dizanin em li ber avn wan in. Li Enqerey li paytexta w milet nkir ko heroj dibjin em tirk in zelamek kurd Kurd Ehmed li Sakarya Cades li hember wan rawestiyaye dibje nav min Kurd Ehmed e.

Arif Zrevan: Te behsa kirina miletek kir. Komara Tirkiyey xwest miletek bi nav tirk ke serokkomar niho Ahmet Necdet Sezer serokerkan ber Hilmi Ozkok dibjin prosesa avakirina milet tirk temam nebye yan wan nekar kurdan bikin tirk. Gelo pişt ro kurd d bibin tirk yan ne?

Xec Yaşar: No, nabin tirk. Teza avakirina milet tirk teza sedsala 20- b landika w j Fransa deologn frans bn. Fransay digel ko mekeha hem entelektueln dinyay b hem mkann xwe yn pşesaz, mad esker bi kar an ew li Korskay iqas biserket bn tirk j d li Kurdistan hewqas biserket bin. Baweriya min bi asmlasyon nne kurd asmle nabin ez bi xwe nimneyeka baş im. Familyeya min eve 200 sal e ko li nverasta Anatolyay ye em nizanin asmlasyon i ye. Tişteka d j heye ko baweriya min p nne: Heger dnamk nverokek nebe ti kes nikare bi zor tiştek ke. Yan heger Ehmed Xan di sedsala 16- de rniştibe behsa form mil kiribe ne behsa avakirina neteweyek bi rya dewlet gotibe em milet in em netewe ne xwestibe ji bo v milet rengareng formek ava bike hing ti problema me nne.

Tirk i dikin? Tirk dixwazin li gor tezn fransiyan di nv snorek siyas de bi zor etnsteyeka yekreng homojen kin. Tirkn feqr eve 80 sal e ko xwe dikujin. Kurd ji dest wan derketin. Tirk bi xwe niho bne du grupn etnk. Yan niho şer di nvbera wan de ye. Îdeologn teza avakirina milet tirk yek ten j ne tirk b. Behsa kurtarici tezi yan teza rizgarkirin tt kirin ez dibjim bila ti kes ti kes rizgar neke ji ber hem xebata min ji bo rizgarkirina min bixwe yan rizgarkirina Xec ye. Di mefhma min de tgeha mass yan kom nne, yan milet kurd nne, ez milet kurd im. V teza min digel teza rber Partiya Karkern Kurdistan Abdullah Ocalan yn wek w tevlihev neke, ji ber ew xwe ten di şna hem milet kurd de dihesibne.

Ez henek pkennn milet kurd dizanim ş jana milet kurd dizanim. Tirk feqr ji Selank hatiye, ji Albanyay hatiye koka w ya etnk j pomak e, erkez e yan miletek d ye ew bi xwe ne tirk e heta ko bikare miletek bi nav tirk ke.

Arif Zrevan: Hinek kes dibjin jixwe tirk ne nav miletek ye ew nav organzasyonek ye ko berjewendiya xwe di v dewlet de dibne?

Xec Yaşar: Braziy Çerkez Ethem par kitbek nivs. Nav w Baki Selam e, ez dixwazim ko tu kitba w peyda bik bixwn. Nrnn gelek giring t de hene. Behsa bna dewleta tirkan dike. Tu zan tirk dibjin kurtuluş savaşi nizanim i i. Baki Selam dibje şer di nvbera du grupn etnk yn cida b ko herduyan dixwest paşmayiya osmaniyan di nv xwe de par ve bikin. Yan şer di nvbera 1919 heta 1923-y de hat kirin tirk t de beşdar nebn. Ew, şer erkez mihacirn balkan b. Tirkn li Konya, Yozgat Çorum yan tirkmen beşdar w şer nebne. Du hz hatine xwestine li ser mratey osmaniyan formek n y dewlet ava bikin. Ew ar sal, şer wan herdu hzan e: şer erkezan mihacirn ji Balkan. Ev grupn he ro jiyana xwe di tirkbn de dibnin. Heger em tirktiy ji dest wan derxin ti tkiliyek di nvbera yek pomak yek alban yan j yek boşnak alban de namne ko li Stenbol dijn.

Taner Akam sala 1992-y ji min re got Xec, kurdan li Stenbol nasnameya xwe kiriye berka xwe de piyasey dikin. Krza her esas ya nasnamey ya wan xelkn d ye ko li Stenbol dijn. Tu ji dest devşrmeyan tirktiy derxe ew d bkok besl bimnin. Ji ber hind ewn ko ji xwe re dibjin tirk li hember kurdan hewqas agresv in. Heger te dqet kiribe, crann me yn ko tirkn esl ne ew bdeng in wan tiştek negotiye naaxivin j li hember tirkn netirk di halet parastina xwe de ne.

Arif Zrevan: Gelo li bakur Kurdistan baştir e ko kurd cografyaya Kurdistan ji Tirkiyey veqetnin serbixwe bibin yan j digel Tirkiyey bimnin desthilata Tirkiyey bakur Kurdistan bxin dest xwe de miletn d j wek mnorte beşdar desthilat bibin?

Xec Yaşar: Ez nav w nabjim, dibe skandal ji ber w nav w nabjim. Ez naxwazim niho skandaleka siyas be. Braderek me 93-y hatib vexwendin bo Enqerey paş li Stenbol j mab. Pişt veger ji min re got: Qza min, di jiyana xwe de yek car bi gotina min bike. Bibje bila hem Kurdistan bibe yek digel Anatolyay be. Paş em d baştirn federasyon bidin tirkan.

Me ronakbrn kurd yn dinyay bi malzeme tezn poztvst yn sedsala 19- 20- r li ber xwe j girtiye. Dema em behsa dewlet dikin em behsa dewleta Napolyon dikin. Kuro ew formek 200-sal ye. Bi hezaran salan ber niho mirovan formn siyas yn dar kirine l bel ewromerkeziyet wisa li me hemiyan kir ko em hem droka hezarsalan ji br bikin wisa bawer bikin ko ten yek reng dewlet heye yek form siyas heye. Ji ber hind gelek kurd pir caran dibjin kurdan heta niho dewlet nekirine nedtine. Ez dibjim kurdan bi hezaran reng dewlet dtine ava kirine. Di sedsala 19- de end dewletn (mrek) Elmanyay hebn hewqas j dewletn kurdan hebn. Yan ferqa me digel xelk d neb. Ew form 200-sal y dewleta n nema, ew . Divt kurdn me yn bakur Misak-i Milli Turkum dogruyum w şikl dewlet ji br bikin, ew nema. Ew form dewlet y 200-sal cilek wisa ye ko ne li gor me laş me ye. Fransiyan cara pşiy ew form dewlet ceriband fransiyan nvmilyon frans kuşt yan jenosd li hember xwe kir.

Ji bo me: Yek divt em w form dewlet ji br bikin. Ya didoy: Îhtimal heye ko pişt 50 salan siyasetmedar poltologn dinyay Kurdistan wek nimneya formek dewlet y n nşan bidin. Ma dewlet i ye? Îdarekirina xwe ye. Ez nizanim li end cihn d yn dinyay heye l bel form dar y Kurdistan d tişteka d be ne wek ya Fransay Tirkiyey be. Tirk dibjin dewlet = milet yan dewleta wan d milet wan ke. Em dizanin y me wisa nabe ji ber kurdek nekirmanc qebl nake ko yek w bi zor bike kirmanc. Heta ko em rz ji cidahiyn hevdu re bigirin em dikarin bi hev re bijn. Yan divt tu qebl bik ko ez ne kirmanc im tu nikar bi zor li Haymanay li mala min kirmanc li ser min ferz bik.

Kurd li Kurdistan d pşiy form xwe y dar ava bikin ew d bi wekheviy be d ne bi taktk stratejiyan bike. Ji ber federasyona me j d ne wek federasyonn xelk be taybetmendiyn me d hebin. He Stenbol e ew mezintirn bajar kurdan e ez ne bi henek v dibjim. Eve 20 sal e ko ez dibjim, ji bo Stenbol divt formek siyas y taybet bt dtin. Li Anatolyay j bo nimne maf arenivs y kurdn dorbera Haymanaya tarx heye, ez ne behsa qezaya Haymanay ya ro dikim. Form me y avakirina dewlet darey d tesr li Anatolyay Rojhilata-nv j bike.

Arif Zrevan: Dema mirov li rewşa dinyay stratejiya v herm dinre mirov dibne ko kurd d bi ser kevin dewleteka mezin ava bikin. L bel dema mirov li hzn siyas yn bakur Kurdistan dinre, nemaze PKK DTP-ya nzk PKK-, mirov di program karn wan de h daxwaz hesabek netewey nabne. Çima hzn siyas hewqas ji realteya dinyay kurdan bi dr in?

Xec Yaşar: Gotineka De Goulle heye, dibje asoya mirov siyas heta ser difina w ye dibje ji ber ko difina w dirj e asoya w hinek dirjtir e. Li hem dinyay sinif siyas mezintirn rgir snordaner e ji bo daxwazn xelk milet. Biaqiltirn siyas ew e y ko digel daxwazn milet xwe bie wek wnegirek baş resm realteya milet xwe baş bikişne. Yn me, ewn ko niho li ser sahneya siyaset xuya dikin, em bibjin PKK DTP, ew feqrn Xwed negihiştine ro j. Heger sala 1923-y partiyeka wek DTP- behsa maf perwerdey li dibistann tirkan kiriba htimal heb ko tiştek bi dest w biketa. L bel niho teza tirkkirin tirkbna kurdan ji avakirina dewleta kurd zehmettir e, imk teza tirkkirina kurdan li gor kod tezn sedsala 20- ye niho r ji w tez re nemaye. Terefdarn w tez ten kemalst CHP ye, yan divt DTP w daxwaz ji Genelkurmay CHP- bike.

Komara Tirkiyey ya Mustafa Kemal eve 80 sal e ko ber bi neman ve die di dest kemalstan eskeran de ten Ne mutlu Turkum diyene maye. Vca heger tu rab ji wan daxwaza perwerdeya bi ziman kurd bik ew ji lankirina dewleta kurd zehmettir e.

Arif Zrevan: Baş e. Çima AKP-ya ko partiyeka Tirkiyey ye ji DTP- hzn berbiav yn siyas yn bakur Kurdistan pirtir li hember kemalzm hzn esker derdikeve? Hikmeta v di i de ye?

Xec Yaşar: Çmentoya di nvbera wan hz kesn ko xwestin Komara Tirkiyey li ser esas tezn Fransay ava bikin hinek kod bn. Yek j ew b ko divt herkes bibe tirk. Yek j ew b ko xelfet dan aliyek l bel ew bi xwe bn xelfe. Yan dest dewlet awa li ser ziman xelk b ko divt hem kes bi tirk baxive wisa j dest dewlet li ser hem kes b diyar dikir ka ew d awa nimj bikin, keng bang bidin, i cilan li xwe bikin. Tezn me AKP- ji hev nagirin l bel ew dewleta ko li hember me ye li hember bawermend terefdarn AKP- ye j nahle ew bi dil xwe badet xwe bikin.

Çawa r li ber kurdbna me hest strann me hat girtin wisa r li ber tirkek konyay y badetker j hat girtin. Çawa DTP nikare baş tercimaniya daxwaz hestn kurdan bike wisa AKP j baş nikare tercimaniya misilmann Tirkiyey bike ji ber AKP- j bi rengek xiyanet li potansiyela xwe kiriye.

Niho li Tirkiyey tişteka baş dibe. Hza ko digel v serdem digunce hza dnamk ya sermayedarn Tirkiyey yan burjuwaziy fonksiyonel y Tirkiyey ye. Niho mantiqtirn hevpeyman me burjuwaziy fonksiyonel y Tirkiyey ye ji ber kiras siyas y kemalzm ji bo wan j teng e.

Arif Zrevan: Em hinek behsa bakur başr bikin. Drok me ber bi Kurdistana mezin ve dibe yan j Kurdistana mezin bi ser me de tt. Gelo desthilata siyas dar ya başr Kurdistan iqas ji bo w amade ye i xebat ji bo w dike?

Xec Yaşar: Nebje Kurdistana mezin, bibje Kurdistan hew. Kurdistan yek Kurdistan e min j ber bi xelet gotiye Kurdistana mezin. Kurd rojek ten j qane nebne ko Kurdistan bibe ar pare. Dayika min ji te napirse ka tu ji Kurdistana kjan der y, dibje tu xelk kjan der y? Ez dibjim pişt qetlama Helebey peymana Lozan diriya nema. Bi taybet pişt raperna 1991- kurdan careka d isbat kir ko van tixban nas nakin kurd yek milet yek dnamk e. Eve 16 sal e ko ji bo du hzan Lozan nemaye: Ji bo milet kurd nemaye ji bo dijminn milet kurd j nemaye. Here ser cadey binre, tu d kurdn Kirmanşan, Qamişloy, Amasyay Samsun bibn. Min nedizan ko li Samsun j kurd hene. Ev tixb di mejiy xwendevann me nabjim ronakbr sinif siyas y me de maye, bi taybet di mejiy sinif siyas y kurdn pareyn d de.

Kurdan li vder di van 16 salan de tama desthilat dt. Kurdn vder ro dizanin tesra wan li Haymanay iqas zde be kursiy wan li Silman Hewlr d hewqas saxlemtir be.

Arif Zrevan: Tu li Silmaniy dij. Kar te y konkret i ye?

Xec Yaşar: Bingehek min li Silmaniy ye ez li unverstey dersa tarx didim di rojnameyan de j nivsaran dinivsnim. Ez şer dewleta kurd j dikim.

Arif Zrevan: Tu rexneyan l digir?

Xec Yaşar: Er. Ez mehane li rojnameya Xak de dinivsnim. Pişt 1992-y min pir km behsa dijminn derve kiriye ji ber kurd bn dewlet hem Kurdistan xelas b. Ten ew maye ko hd-hd beşn d bne ser ya ro. Yan divt ev fireh bibe cih xwe bigire. Eve 200 sal e ko em şer dikin em ji Swsrey zdetir layiq demokrasiy ne. Ji 16 salan hir ve ez wek epek fnland yan swd ji bo demokrasiy li welat xwe şer dikim.


Foto:


Xec di dema pşmergetiya xwe de (ya arewekir)



Xec di dema pşmergetiya xwe de (ya nv)

-----------------------------------
Nivskar: ARIF ZÊREVAN
Weşandin: 2007-5-12
Xwendin: 6312