Prnt bike
Romana kurd ya yekem Şivan Kurmanca ya Ereb Şemo ye
Ereb Şemo
STOCKHOLM, 5/1 2009 Di TRT-6 de, bi nav Rojnamey bernameyek t weşandin. Min j wek gelek kurdan di 2/1 2009an de, ber xwe da v bernameya navbihur. Mvan Bernamey Latf Epozdemr b. Di bernamey de, gelek pirs hatin rojev, sohbeta gelek mijaran hat kirin.

Yek ji wan pirsan j droka romana kurd b herweha nav romana kurd ya yekem b. Di sohbet de, navn hin romann din j hatin dan bi kurt be j behsa wan hat kirin. Di van waran de hin tişt hatin gotin ko tbnyn min li ser wan hene. Li gor min, pwstya wan bi sererastkirin bi zelalkirin heye.

Yek j pirsa romana kurd ya yekem e ko di bernamey de, nav Jana Gel hat dan. Ev roman bi soran ye wergera Elşr cara yekem di 1992yan de, ji aly weşanxaneya APEC ve bi kurmanc hatiye weşandin her di heman sal de, apa w ya duyem ji aly weşanxaneya Komal ve li Stenbol hatiye weşandin. Çapa w ya syem j di sala 2007an de, ji aly weşanxaneya Ls ve li Dyarbekir hatiye weşandin.

Di war agahdaryn li ser v roman de, tu problem xuya nake. L problemek ji ber daya li ser v roman ser xwe hildide. Ew j daya ko ev roman, romana kurd ya yekem e. Ango romana kurd bi v berhem dest p dike. Ev şaşyek e, ji aly droka romana kurd ve pwst bi zelalkirin heye.

Romana ko behsa w t kirin, ango Jana Gel di 1956an de hatiye weşandin. Ji xwe, Îbrahm Ehmed bi xwe bi nav Çend gotin li ser v roman dibje; Di nsana 1956an de, min dest bi nivsandina v roman kir. L romana Ereb Şemo, ango Şivan Kurmanca di sala 1935an de hatiye weşandin. Ev j nşana w ye ko gava romana ko nav romana yekem l t kirin (Jana Gel), hat weşandin, hing romana me ya yekem 21 sal b nav w j Şivan Kurmanca b.

Ji xwe, minaqeşeyn heta niha, ne li ser tarxa w b, li ser w b, b Ereb Şemo ev pirtk bi kjan ziman nivsb. Lewra hin kes dibjin ko Ereb Şemo ev pirtk ber bi rs nivsye d re wergerandiye kurmanc hin j dibjin; na, Ereb Şemo ev pirtk ber bi kurd nivsye d re wergerandiye rs an j bi xwe li ber ya rs, kurmancya w nivsye.

Di apa v roman ya Koln de, bi nav Çend gotinn werger weha t gotin; Nıviskar v pırtk, Ereb Şemo, Kurdeki Sowyetistan ye. Ev pırtk bı Kurdi hatıye nıvisandın, pıştre ew wergerandıne Rusi dı sala 1935an da lı Tıflis ap bye. Şıvan Kurd jı alıy Bazil Nikitin hatıye wergerandın zıman Fransızi cardın Nurettin Zaza, ew kırıye Kurdi jı nuh ve ap kırıye.

Heger ev agahdar rast be, ango heger Ereb Şemo ev roman ber bi kurd nivsbe, hing ya apa sala 1977an de ya 1990 wergera wergera werger ye ko ber ji kurmanc wergeryaye rs, ji rs wergeryaye frans ji frans j wergeryaye kurmanc. Heger ev agahdar ne rast be, ango heger Ereb Şemo ev behrem ber bi rs nivsbe d re bi xwe wergerandibe kurmanc, an j bi xwe bi kurmanc nivsbe, hing t w maney ko versyona nivskar ya kurmanc bi xwe heye. Di hem halan de, ev nşana w ye, b haya kurdan i qas ji hevdu heb.

Ez kurmancya Ereb Şemo kurmancya wergera wergera werger bi hevdu re pşkş bikim, da xwendevan karibin herduyan bidin ber hevdu herweha di war v roman de btir serwext bibin.

Ez dixwazim ji v roman, beş destpk bi alfabeya me ya latn ya roj li jr pşkş bikim. Ya orjnal ko bi alfabeya latn -ya Îsahak Margolov Ereb Şemo amade kirib- di dest min de ye, l end herfn w guhart ne. Loma heger ez bi w alfabey pşkş bikim, hing gelek kes d tnegihjin. Ji ber v yek ye ko ez ji bo tgihiştin, rya hsan hildibijrim beş destpk bi alfabeya kurd ya dema me, bi alfabeya Celadet dinivsim.

Şivan Kurmanca Beş yekem

Kulfet me. Zarotya min
Şemo kurmancek kesb b, ji la Hesena (Hesinya) b. Di ber dewar xelq, li qeza Surmelye ber ew qeza tev welat Rewan b. Wext jina w pşin mir, ew herdu kur xwe, Biro u Dewrş hildan u ji qeza Surmely derket, lda . Şemo rda gelle etin dtin, im ko barbir w tunne b, -ew herdu kur xwe hildigirtin, yek dida pişta xwe, y din j dida ber dil xwe- Biro w ax ssal b, l Dewrş h dusal b. Qet tiştek w id tunne b, xn ji lihfeke kevn. Şivan Kurmanca, Ereb Şamilov Neşra Hukumat Rewan 1935)

Ev j beş destpk ya wergera N. Zazay ye ko ji frans hatiye wergerandin. Div ez dyar bikim ko di pirtk de i wek ı j wek i hatiye nivsn. Ez dest wan nadim bi away hey pşkş dikim.

Şıvan Kurd Beş yekem

MALBAT Û ZAROTIYA MIN
Şemo Şamıl ji eşira Heseni, Kurdeki b mılk b. Dı mentiqeya Srmeli de ber tabı Hıkmeta Erivan- şıvani dıkır. Pışti ko jına wi mır, Şemo her du kurn xwe Bro Derwş- bı xwe re bırın jı w der derket.

Dı hımbz de, bı van her du zarokan re bı r ve n, j re ne hsani b. Bro hing s Derwş ji du sali bn; jı bext wi y baş, p re jı bo hılgırtın tıştn dın tune bn. (Şıvan Kurd, Ereb Şemo Weşann Riya Azadi, Adar 1977 Stenbol, Tebax 1990 Koln)

Pirsa duyem j ew da ye ko romana Şivan Kurmanca bi alfabeya krl hatiye nivsn weşandin. Ev j hjay lhrbn ye. Lewra dema ko ev roman hat weşandin hing kurd li Ermenistan li gelek devern Kafkasyay yn din xwedyn alfabeyeke latn ya taybet bn. Ev alfabe di sala 1929an de, di pşengya Îsahak Maroglov herweha bi hevkarya Ereb Şemo end aktorn din ve bi awayek resm hatib qeblkirin Riya Teze berhemn kurdan yn din bi v alfabey hatibn weşandin. Berhemek ji wan berhemn ko bi v alfabey hatibn nivsandin weşandin j Şivan Kurmanca b ev berhem niha bi alfabeya xwe ya orjnal bi tarxa xwe ya 1935an, di destn me de heye. Riya Teze heta 1937an j bi v alfabey derdiket. Hikmeta Ermenistan di hezrana 1941 de, bi biryara xwe ya 909an alfabeya krl li ser hem beşn civak ferz kir bi v away alfabeya kurd ya latn ya w dem ji hol rab.

Pirsa syem j pirsa Memduh Selm Beg e. Di sohbet hat behskirin ko romana Mehmet Uzun ya bi nav Bra Qeder li ser jyana Memduh Selm Beg b. He Memduh Selm Beg e, ronekbrek kurd e ko li gel ronakbrn kurd yn dema xwe di gelek alakyan de xuya dibe. Romana ko li ser jyana w hatiye nivsn, ne Bra qeder ye, l Siya Evn ye. Ji ber ko Bra Qeder li ser jyana Celadet Al Bedir-Xan ye li gor agahdaryn cur bi cur, Celadet bi xw j bi v nav dest bi xebatek kirib baş j p de b. L ji ber ko di 58 salya xwe de, di w dem de ko pwstya kurdan ziman edebyata kurd btir p heb, ji nav me ko kir, wek gelek tiştn w yn din ev xebata w j nvco mab.


Berg romana Şivan Kurmanca, ji sala 1935an

Çavkan:
Şivan Kurmanca, E`reb Şamlov, Rewan-1935
Şivan Kurd, Ereb Şemo, Weşann Riya Azad, Stenbol 1977 Koln 1990
13 Rpeln balkş ji droka gel kurd, Cell Cell
Siya Evn, Mehmet uzun
Bra Qeder, Mehmet Uzun
Jana Gel, Îbrahm Ehmed

-----------------------------------
Nivskar: MUSTAFA AYDOGAN filseydo@hotmail.com
Weşandin: 2009-1-5
Xwendin: 1964