Prnt bike
Kurdiya reben rt nekin!
HELSÎNKÎ, 3/6 2013 Êvar e, chan sar e, werin em biin mal. Ev gotin ji filmkartonek ne ko bo zarokan hatiye amadekirin. Mirov peyva dinya di kurd de bi gelek maneyan bi kar tne. Yek ji wan j wateya hewa dide: Dinya sar e = hewa sar e.

L ji ber ko peyva dinya bi esl xwe ji ereb ye di tirk de j wek dnya t bi kar ann, gelek kurdan ew li xwe heram kiriye. Ew rabne bi pey peyva chan ketine ko dapr baprn kurdan ti caran bi kar nedian. Çend nşann w yek hene ko chan ne peyveke kurd ye l v dawiy ew ji faris hatiye wergirtin:

1) Ma dapra k ji we peyva chan bi kar dian yan j hefza xwe ji peyva dinya dikir? Peyva dinya ev zdey hezar sal ye ko di ziman de me cih xwe girtiye ti kurdzana/ sade j nne ko w fehm neke.

2) Tev giringiya xwe j, peyva chan di ti biwjn/dyomn kurmanc de nne. Mirov dibje dn dinya, dinya axret, li dar dinyay, dinyaya derewn, dlika dinyayꔅ L mirov nikare di van gotinan de peyva dinya bi peyva chan ya farismanc biguherne yan j mirov d wan biwjn qalibgirt seqet bike. Ev j diyar dike ko peyva "chan" di kurmanc (yan di hem kurd) de wergirtineke v dawiy ya ji faris ye.

3) Deng -h- di kurmanc de xerb e: Mirov dikare binivse b, c, s, r yan j bih, cih, sih, rih l nivsna bi away bh, ch, sh, rh ji hed dengnasiya kurmanc der e. L dsa j peyva chan bi -h- e.

Ziman kurd ji gelek aliyan ve tn hilweşandin. Ber zext zora ji hemyan mezintir rnedana bikaranna ziman kurd b: qedexeya li ser ziman kurd ji aliy dewletn dagirker ve. Ev rgirtin h j berdewam e l hd-hd sisttir dibe. Niha kembaxiya ji w j mezintir xemsar terkexemiya kurdan bi xwe ye: kurd bi xwe bi kurd na-axivin, naxwnin nanivsin.

Gelek caran behsa v xemsariya kurdan t kirin. L km caran ko behsa w t kirin ko bikarnern bicoş dilsoz j yn ziman kurd hin hewlan didin ko dikarin bibin sebeb hilweşandin herrifandina ziman kurd: Gelek kes dixwazin ko peyvn esilereb yn di ziman me de biavjin li cih wan hin peyvn kirok perşan pşniyar dikin. Yan j hin peyvn ji zimann din dixin cih peyva esilereb ya di kurd de cih xwe baş girt ji ber ko nizanin ko peyva ew pşniyar j dikin bi xwe ji zimanek biyan ye. Bo zelalkirina meseley, em end mnakan bidin:

Li seranser Kurdistan peyva behr, behir (ava mezin) t bikarann t fehmkirin. L kurdnivsn kurdkmzan qma xwe bi w nanin hewl didin ko gel xwe hn peyveke ji kurdn sade re xerb bikin. Ew peyva derya li cih behr dinivsin bi texmna ko derya kurd ye behr ereb ye. L di rastiy de behr gelek ji deryay kurdtir e: behr ji ereb hatiye wergirtin l derya ji faris. Behr di sedan biwj dyomn kurd de heye ko mirov nikare li cih w peyva derya ya xerb binivse yan j mirov d wan biwjan seqet bike. Gelo i heq me heye ko em zilmeke wisa li ziman xwe bikin ko gotinn xweş yn wek bin behr yan beravn behr li xwe milet xwe heram bikin?!

Nimneyeke d peyva zengn ya kurd-ran ye. Ji ber ko ziman tirk ev peyv ji zimann ran wergirtiye, kurd bawer dikin ko zengn peyveke tirk ye yan j ji k be j ne kurd ye loma ya li bab w y ko ji peyva esl ya kurd bireve xwe li peyva dewlemend ya erebmanc bike xwed: ji ereb dewle(t) (maliyet) + paşpirtika -mend ya faris.

Yan j mirov dikare peyva heq bide ko er ji ereb ye l di hem zimann Rojhilata Navn de cih xwe girtiye. Ten em kurdn reben bi v peyva ji babbapran ji me re may raz nabin. Y ko li cih peyva heq ji her kes re nas peyva maf ya kurd nenivse, ew wek kurdnezan t hejmartin. L di rastiy de gelo peyva maf ji k ye? Ew bi xwe ji ereb, ji peyva muaf, miaf e anku parast, efkir, bexşand, lborand.

Niha kurdzann me qma xwe bi peyva hezaran sal ya qann j nanin ko er bi rya ereb ketiye kurd l rehn w digihin latn, ynan, akad smer j. Kurdn bakur texmn dikir ko peyva esl ya kurd zagon e l ew ji rs zakon e. Kurdn başr texmn dikin ko peyva esl ya kurd yasa ye. Heta Parlemana Kurdistan j di tekstn qannn xwe de peyva yasa bi kar tne. L di rastiy de yasa peyveke tirk-mongol ye hevreha yasak (qedexe, memn) ya tirk ye ko wek yasax ketiye kurdiya devk j.

Êd kes bi ehda mrn ber j raz nabe l her kes xwe li peyva soz dike xwed. L soz ji söz (gotin; ehd) ya tirk ye. Ber her kes gotinn dell wezfe bi kar diann l heku Cengzxan mongol serwer Kurdistan be, kurdzann qaşo parzvann kurdiya paqij belge erkn tirk-mongol bi kar tnin!

Di hem zimanan de piraniya peyvan bi esl xwe biyan ne anku ji zimanek din hatine wergirtin. Ev rastiya ziman kurd ye j. L ti miletn din wek kurdan peyvn esilbiyan ji ziman xwe na-avjin ziman xwe wisa seqet nakin. Tirkan farisan ber hin hewldann wisa kirin l taliy li xwe polpoşman bn. Ew ji ser w rya xelet vegerne l em niha bi rya wan ya xelet ve dimeşin!

Em bi xwe ziman xwe y şrn li ber hevzimann xwe yn reben giran dikin dwarn ziman xwe diruxnin. Dijminan tra xwe zilm zordar li v ziman kiriye. L neheqiya ko em li v ziman dikin dijminan j l nekiriye!

-----------------------------------
Nivskar: HUSEIN MUHAMMED husein.muhammed@gmail.com
Weşandin: 2013-6-3
Xwendin: 10641