[ N, 2017-09-22 ]   [ BIKE MALPERA DESTPK ]   [ BXE NV BIJAREYAN ]   [ KONTAKT ]   [ INFO ]   [ LGERN & ARŞV ]  
DESTPK
Ne
Nivsar
Kulturmagazn
Hevpeyvn
Kolumnst
Ewrokurd
E-Pirtk
Lteratr
Ziman
Muzk
Foto
Lnk
E-POSTEYA TE
  Nav (Username)  
   
  fre (Password)  
   
   
     
   E-posteyeka n
 bo xwe qeyd bike
 
REKLAM


KOLUMNST 
Felsefe evndar
STOCKHOLM, 9/3 2012 Socrates li hewşa mala xwe rnişt b, telebeyn w xwe dabn dora w guhdarya w dikirin. Hevjna Socrates j end gavan j drtir li ber teşt rnişt b cil xwe dişştin. Ji nşk ve deng w bilind b, dersa Socrates bir pirsa tiştek j kir.

Socrates deng w nebihst, axaftina xwe digel telebeyn xwe berdewam kir. Dema ko Socrates li gor dil w bilez bersiva w neda xatn gelek hrs b, bi dengek bilind gotinn nexweş j re got, pişt ko tr dijn dan Socrates teşta xwe hilgirt ber bi w ve ava teşt ko ciln xwe t de guvaştibn hem bi ser w de kir.

Telebeyn Socrates behit mat man. Mamostey wan Socrates, feylesof ko ji hem bajar gundn Yunanistana kevin dihatin da li ber dest w perwerda bibin awa dikeve rewşeke weha sosret de. Ti car ew ne lihviy bn ko d byereke weha bi avn xwe bibnin. Wan bdeng li mamostey xwe nr mereq kir ka d i bike an j i bibje.

Socrates bi bhna xwe ya zde fereh ruh xwe y sivik naskir b. W seravn xwe bi desmalek zuha kir ji telebeyn xwe re bariyana ava teşt wiha rave kir:

Hevjna min wek asmanan e. Birskan dide, irskan dide paş baran dibare.

Serhatiyn Socrates hevjna w gelek in. Jiyana w di drok de b nimneya zewaca nebextewar. Away jiyana Socrates tesreke xirab li ramann w di heq jin de kir. Socrates digot jin yan derd digot jin maka şer ye.

Ji Socrates heta feylesofn dema n tkiliya piraniya feylesofan jinan nebiserket bye Diyar e ko felsefe evndar hev nagirin.

Hejmara feylesofan i jin i mr ko grdaneke stabl ava kiribin km e. Gelek feylesofan qet jin nean. Mirov nizane ka jiyana Socrates ya zehmet hewqas tesreke xirab kiriye ko helwsta feylesofan li hember jinann wiha bitirs be yan j sedemn d hene.

Epicurus, Ren Descartes, Gottfried Leibniz, Thomas Hobbes, John Locke, David Hume, Baruch Spinoza, Friedrich Nietzsche, Kierkegaard, Herbert Spencer herweha hejmareke mezin ji feylesofan jiyana xwe bi ten borandine. L bel y ko her pir behsa jinneanna w bye Immanuel Kant e.

Immanuel Kant mamostey unverstey feylesof serdema ronakiy ye. Çiqas felsefeya w belav bbe hewqas j jiyana w ya tenty hatiya nas kirin. Xelk gelek mereqa jiyana w dikir, l bel Kant ji pirsn kesane qet heznedikir xwe ji bersivdan dida al.

Ji bo sedemn jinneanna Immanuel Kant j lkoln bn. Hinekan got karakter w y zde cid nehiştiye ko pwendiyn w jinan baş bin. Û hinekan got dibe ko Immanuel Kant ji feqriy nekarbe jin bne hinekan got dibe ko helwsteke w ya hişk negatv ji jinan hebe. L bel dema mirov li jiyana Kant temaşa dike dibne ko w gelek hewil daye xwe da jin di jiyana w de hebe.

Nas dostn Kant yn nzk dibjin ko ew du caran bye evndar herdu caran j pir xwestiye jin bne l hewldann w tkne.

Kant b evndar jinek. W hing zde feqr b nedikar bar mal hilgire. W ji xwe re digot bila jinann bimne bhna fereh heta Xwed bibje er bi salan hezkiriya xwe li benda xwe hişt heta ko reben hviya xwe bi yekcar j qut kir mrek d kir. Çend salan pişt hing li mala dostek xwe li xatneke speh rast hat dsa Kant b evndar, l bel dudil b her li away ka awa hestn xwe j re bibje awa j bixwaze ko bibe hevjna w fikir. Heta niyeta xwe l an biryar da ko evndariya xwe aşkera bike ed dereng b. Hezkiriya w ji dest w b, bey ko haya w j j be ko Kant bib evndar w. Immanuel Kant pir xemgn b biryar da ko d qet li ti jinan nefikire.

Mirovn nzk Kant bi tişteke d j l mikur tn, dibjin ko w gelek ji dostayetiya jinn entelektuel hez dikir l bel tişta balkş ew b ko w xwe ji minaqeşeyn cid yn bi jinan re dida al.

Kant di nameyek de ko ji hezkiriya xwe re rkirib dibje maeke germ ji te re rdikim, hv dikim ko bay ro alkar be, germahiya maa min sar neke. Pir diyar e ko Kant qet ne mirovek hestzuha b wek ko xelk texmn dikir.

Pskolog dibjin evndar hesteke dijwar e, piraniya caran zora aqil dibe. L bel feylesof gelek serdestiy didin aqil, r li ber hestn xwe digirin nahlin ko ew hest bi azad biherikin.

Immanuel Kant heftpncsal b dema ko cara yek behsa jiyana xwe kir. W bi awayek henek got dema ko pwstiya w bi jin heb w nedikar nan w peyda bike, dema ko kar nan w peyda bike d ew w hing pr bb pwstiya w bi jin nemab.

Kant nerna xwe di heq girdana di navbera jin mr de rave kir got tkiliya wan d serket be dema herdu bi hev re wek yek mirov bin: mr aqil be jin j hestbar be.

Immanuel Kant di tentiy de ma bextewariya xwe kir gor xebat berhemn xwe. Ramann Kant bn rka rizgariya aqil bingeha şoreşa fikr li Ewropay. Ji bo xebata w ya proz mirov gelek deyndarn w ne.

Jinn feylesof j ko jiyana xwe feday zanist kirine hene. Hypatia kea feylesofek Yunanistana kevin b ko di saln 400- pişt zayn de bi aqil zanna xwe zora mran dibir ramann w cihek bi qmet girt.
Di dersn w de hejmareke mezin ji telebeyan kom dibn da ko ji zanna w fr bibin. Ji bo qmet w, waliy bajar bi xwe xrhatina w dikir, w hing jinn ko qedr weha bilind bi dest dixistin pir km bn.

Kense ji away jiyana Hypatiay pir hrs b. Li gor kensey rola ko Xwed daye jinan ten zarokann xizmeta mran e. Jin gunehkariyeke mezin dike dema ko w rol qebl neke, hing mirin heq dike ji ber ko ew emr Xwed dişkne.

Bi dehan mran bi hev re riş Hypatiay kir, biryara kensey bi cih kirin ew bi awayek hovane şkence kirin heta ko di nv destn wan de mir, wisa j kela wan hnik neb agir bi bedena w j xistin.

Mentalteyeke weha b sedem w yek ko jinn zana veşart diman, feylesofn jin xwe nedidan pş.

Felsefe evndar pirseka wisa ye ko ji gelek feylesofan dihat kirin. Wan digot bila evn evndar ji romannivs helbestvanan re bimne. Zehmet e ko mirov feylesof be jiyana xwe bindest viyana dil xwe bike.

Dibe ko Platon ten karbe pireka speh di navbera felsefe jin de ava bike. Felsefeya w wek melodiya evndariy bi nav dibe.

Pwstiya mirov bi bdeng tentiy heye da aqil bikare enerjiya xwe kom bike byer wneyn li dora xwe zelaltir bi krah bibne da hiş mirov ramanan biafirne, nemaze ko mirov feylesof be melzemeya xebata mirov raman be.

Socrates mamostey feylesofan bi bhna xwe ya wek deryayek fereh kar bibe feylesof, bav zarokan evndar be. Ma ew ne evndar bya d bikariya hewqas şer pevnn hevjna xwe tehemil bike. Socrates ji ber pevnn hevjna xwe hertim ji mal direviya gelek bi ten dima. Lewra bi ken digot ne bi xra hevjna w bya nedib feylesof.

Hevjna Socrates ko li gor urfn w dem hj pazdesal b, dema ko mr kir hd hd hogir jiyana xwe b. Socrates di saln dawiy yn temen xwe de hinek bextewar jiya.

Socrates li gotinn xwe yn ko ber bi hrs di heq jinan de gotibn jovan b. Dema ko telebeyn w j pirsn ka ew jin bnin yan ne, Socrates got diyariya her speh ko Xwed ji jiyan re rkiriye jin e. Û got bila ti mirov bi ten nemnin got he nesb w baş be d bextewar be he nesb w ne baş be d wek w bibe feylesof.

-----------------------------------
Nivskar: RINDÊ ÇAÇAN rindecacan@gmail.com
Weşandin: 2012-03-10
Xwendin: 8936
 

KOLUMNN BER   
Tolstoy xelata Nobel (2016-12-12)
Virginia Woolf xatirxwestina di robarek de (2016-10-09)
George Orwell rast an ep (2016-07-07)
Hesen Met nivskar ş (2016-02-24)
Emerkaya zdedndar sekuler (2015-11-14)
Rs li Milan Kundera Kundera j li welat xwe digere (2015-05-10)
Bajar roman hevdu ava dikin (2015-01-11)
Jiyaneka bohemyanst ji bo bextewariy (2014-11-10)
Dengbjn kurdan troubadourn ewropiyan (2014-09-21)
Di lteratur de dubendiyeke siyas Pasternak Joyce (2014-06-03)
Reklam dikare xewnn mirov j bifiroşe (2014-04-13)
Felsefe jiyan (2013-11-16)
Kurd frisn rojhilat ne (2013-10-11)
Hza axaftin (2013-08-19)
Emil Cioran li ser kimt bhviy (2013-05-30)
Li gor Renan kurd her kurd in (2013-03-09)
Elinda Pars ya romantk George Sand (2013-02-14)
Fris Karl May (2013-01-25)
Wjevan jann pskolojk (2012-10-08)
Vejiyan (2012-03-29)
PIRSIYARA AKTEL
Li gor qenaeta te bila kurdn Kurdistana Sriyey digel projeya Emerkay yan ya Rsyay bin?
 
Ya Emerkay
Ya Rsyay
  Encamn dengan
 
NERNGEH
 
[kitb] Sun Z: Hunera şer (2016-04-21)
Ismail Beşiki ji kurdan re li ser ermeniyan semnerek da (2013-09-28)
Kurdistan ber serxwebna siyas serxwebna petrol ekonomk lan dike (2012-05-21)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Umt Firat dibje navnşana areserya pirsa kurd ne PKK ye (2008-11-11)
Hro Taleban: Min nedixwest Mam Celal bibe serokkomar Iraq [foto] (2007-05-10)
Alfabeya kurd-latn ji bo ziman kurd ji alfabeya kurd-ereb minasibtir e (2005-11-02)
Ferqa di nvbera ko, ku k de (2005-05-19)
Xewna Mesd Barzan ji başr Kurdistan mezintir e (2005-02-07)
 
REKLAM


KOLUMNST
Şebab Egt nabe Şeroy Biro ez j nabim heval
Tolstoy xelata Nobel
Kurdistaneka serbixwe [ne]cida
Heşt rojn şer xendek I
Em felsefe
Hilbijartinn Kurdistan ez şok kirim
© 19972017 www.nefel.com  |  E-poste: info@nefel.com  |  Powered by Medesoft.org