[ N, 2017-09-22 ]   [ BIKE MALPERA DESTPK ]   [ BXE NV BIJAREYAN ]   [ KONTAKT ]   [ INFO ]   [ LGERN & ARŞV ]  
DESTPK
Ne
Nivsar
Kulturmagazn
Hevpeyvn
Kolumnst
Ewrokurd
E-Pirtk
Lteratr
Ziman
Muzk
Foto
Lnk
E-POSTEYA TE
  Nav (Username)  
   
  fre (Password)  
   
   
     
   E-posteyeka n
 bo xwe qeyd bike
 
REKLAM


KOLUMNST 
Kurd frisn rojhilat ne
Selahedn Eyb li Orselm (Quds)
 
STOCKHOLM, 11/10 2013 Di destpka sedsala dozdeh de gelek fris li deşta gundek li bakur Fransay kom bn. Frisan xwe li du grupn cuda parve kir paş pşbirkey destp kir. Pşbirkey bi rojan berdewam kir, heiy ko qezenc kir dest dan ser mal milkn y tky.

Hejmara frisn (şovalyeyn) ko beşdar pşbirkeyan dibn her ko di zde dib, pşbirkeya frisan deng veda, b tradisyonek li seranser Ewropay belav b. Frisan bi dijwar şer dikir, di encam de gelek caran kuştin j dib.

Kombna hejmareke mezin ya frisn ekdar li heman cih tirs dixist dil qiraln Ewropay de, ew ji serhildanan ditirsiyan. Qiraln Ewropay bi hev re biryar da ko d ti pşbirkeyn şer by destra wan amade nebin. Kesn ko li dij biryar derketin bi cezayn giran hukim bn.

Dr j piştgirya biryara qiralan kir. Frisn ko di pşbirkeyan de dihatin kuştin d ne li gor tradisyonn krstiyanan dihatin veşartin. Frisan şert mercn pişbirkeyan guhert da hd hevdu neşnin kuştin nebe, wan destp kir ko bi şrn kuh li hember hevdu şer bikin.

Di sstema feodalzm de li Ewropay desthilata malbatn esilzade zde b tixbn welatan bel bn, l bel di pratk de snor desthilata qiralan ji qesrn wan hinek erda derdora qesran drtir nedi. Li Fransay ten hermaÎle-de-France di bin kontrola qiral de b, ew j hermeke bik e: bajar Pars hinek erda derdora w ye.

Hza desthilata herman gelek ji ya desthilata merkez xurttir b. Baron, dk, kont mrn feodalst herm bi r ve dibirin. Dadgeh hem desthilatn siyas ekonomk j di dest hakimn herm de b. Her hermek wek welateke serbixwe ordiyn leşker ko ji hezaran frisan pk dihat heb. V rewş li Ewropay zdetir arsedsalan dewam kir.

Ottoy yek ko wek Otto I Wittelsbach (11171183) dihat bi nav kirin dk herma Bavariya ya Elmanyay b yek ji frisn qiral Friedrich I Barbarossa b. Ottoy yek di taliya sedsala deh de kar zora dkn hermn d bibe hikmeteke merkez ya xurt ava bike. L bel dkn herman li dij w xwe kirin yek dsa şer w kirin. Ottoy yek tk desthilata w gelek dewam nekir.

Pişt hing li Elmanyay li Italiyay r ji avakirina desthilatn merkez yn xurt re veneb. Heta despka sedsala nozdeh j hj axa herdu welatan di navbera herman de pare b. Çi cara ko desthilateke merkez li hinek deran ava dib, ji aliy desthilatn herm ve şer w dihat kirin. Dkn feodal bi sedsalan ji milek ve bi dijwar şer hevdu dikirin ji milek d ve li hember hikmetn merkez şer dikirin.

Desthilatn merkez yn xurt cara yek di sedsala ardeh de bi pişgir arkariya xelk bajaran li Fransay Ingilterey ava bn. Şer dubendiyn herman r li ber ticareta xelkn bajaran girtib, rewşa wan ya abor pir xerab bib, lewra bajariyan biryar da ko digel hikmetn merkez şer dkn herman bikin. Desthilatdarn herm şikestin aşt ewlekariya ko xelk bi salan wenda kirib hd hd paşde vegeriya.

Mirov xwed desthilat qedr frisn xwe baş dizan, ji ber ko hebn berdewamiya desthilata w bi hza fris ve grday b. Fris ne ten desthilata w diparast l bel cih baweriy b ko dema desthilatdar w ji mala xwe dr diket malbat, zarok, hem kes karn w j bi hviya fris ve dima.

Fris ko li gor urf adetn civat tişteke ne-di-r-de kiriba, herend şaştiyeke bik j bya ber ko w ceza bikin, li hember xelk şr w j distandin ji mertebeya frisiy dian xwar.

Dema ko mirov ber xwe dide lkolnn zanyar rs Vladimir Minorsky yn di heq axa, beg mrn kurdan de rewşa ewropiyan ya dema frisan serdemn nav tt ber avn mirov. Wek ko drok careke d xwe bi awayeke d dubare kiribe. Minorsky behs dike ka mran awa gund vedigirtin. Her mrek hzeke leşker j heb, milk xwe bi şern bi eşrn d re berfereh dikirin. Leşkern mran fris bn. Şern nvxwey di nv eşrn kurdan de bi biryara mr, beg axayan b.

Lkolner drokvan navdar Basil Nikitin grdanek di navbera frisbn kesayetiya mirov kurd de dibne. Nikitin dibje kurd ji kevin de fris bn, lewra sifetn wan j yn frisan in. Nikitin behsa tradisyonn kurdan yn kevin ka awa gencn kurdan cejn şahiyn xwe bi pşberkeyn cirdbaziy proz dikirin dike.

Nikitin behsa cih qedirbilind y jinan j di civata kurd de dike. Kurdan ji kevin de qedr jinn xwe girtine, ew j yek ji sifetn frisan e. Di urfn frisan de ne mran ye ko zelamek dest xwe li jinek bilind bike.

Lkolner ermen Xaatr Abovyan sala 1845- die Kurdistan di nav kurdan de dij. Abovyan behsa paşayek kurd ko di şer de xsr bye dike. Abovyan dibje dema Hafiz paşa xsr b pir şkence l hat kirin, l bel qet qebl nekir ko li hevaln xwe mukir bt.

Dema ko şkencey tesr li helwsta Hafiz Paşa nekir hewl dan ko w bi serokat rberiya deverek tima bikin, hing Hafiz Paşa got rber kurd y jidil, rber xizmeta milet xwe dike. Hafiz Paşa di bin şkencey de mir by ko ser xwe ji dijminn xwe re niviz bike.

Abovyan bi drdirj pesn merd, wefadar mraniya milet kurd dide dibje kurd frisn rojhelat ne.

Di drok de ti caran rojhilat rojavay bi hev re hewqas rza serdarek negirtine bi qas ko rza serdar kurd Selahedn Eyb girtine. Dijminn w j nedikar avn xwe li hember exlaq w y bilind, mrxasiya w ya bsnor, dilovan merdtiya w vekin. Heta ro j ewrop Selahedn Eyb wek frisek centlmen bi br tnin.

Dema ko Selahedn Eyb bajar Yafay dorp kir, herend hza qral Brtanyay Richard Dilşr lawaz j bb w card j da pşiya frisn xwe şer kir. Selahedn b heyran mraniya w. Di şer de hesp Richard Dilşr birndar b ji ser pişta hesp xwe ket. Derfet ket dest frisn Selahedn de ko Richard Dilşr bi hsan bikujin l bel Selahedn şaretek da frisn xwe şer sekinand. Ji bo ko qral Brtanyay bikare bi rikebern xwe re bi serbilind şer bike Selahedn Eyb s hespn xwe wek diyar dan Richard Dilşr.

Selahedn Eyb dema ko Orselm (Quds) vegirt r da krstiyanan ko li Orselm bimnin by ko ti zerer bigih wan. Yn ko xwestin biin j bi sax selamet zr tiştn xwe yn giranbiha bi xwe re birin by ko mal wan talan bibe.

Kurdan hertim comerd dirist bi crann xwe xelkn dorbera xwe re kirine. Digel wefadariya xwe mixabin ko kurdan hertim xiyanet xapandin ji crann xwe dtine.

Di sedsala pazdeh de tifing di şer de bi kar hat, d pwst bi slehn frisan nema. Frisbn b statuyeke civak, awa li rojhilat mirovn nzk desthilat bn axa, beg, mr mrzade weha j li Brtanya dern d yn Ewropay mirov ko bi wefadar xizmeta desthilat dikir, ttla frisbn werdigirt.

Frisan şr mertaln xwe dann. Wney firsan di av xelk de wek kes merd, wefadar, mrxas, gotinyek kes ko xiyanet li pbawern xe nake neqişand ye.

Lewra di xeyala her keek de hevjn paşeroj frisek e. Xewna tradsyonel ya keek ew e ko frisek comerd w bixwaze, li pişt xwe li hesp siwar bike bie: hing mirad w pk tt, ew d ewle bextewar e.

Serdema frisan , l bel hj ke xewna frisan dibnin.

-----------------------------------
Nivskar: RINDÊ ÇAÇAN rindecacan@gmail.com
Weşandin: 2013-10-11
Xwendin: 10523
 

KOLUMNN BER   
Tolstoy xelata Nobel (2016-12-12)
Virginia Woolf xatirxwestina di robarek de (2016-10-09)
George Orwell rast an ep (2016-07-07)
Hesen Met nivskar ş (2016-02-24)
Emerkaya zdedndar sekuler (2015-11-14)
Rs li Milan Kundera Kundera j li welat xwe digere (2015-05-10)
Bajar roman hevdu ava dikin (2015-01-11)
Jiyaneka bohemyanst ji bo bextewariy (2014-11-10)
Dengbjn kurdan troubadourn ewropiyan (2014-09-21)
Di lteratur de dubendiyeke siyas Pasternak Joyce (2014-06-03)
Reklam dikare xewnn mirov j bifiroşe (2014-04-13)
Felsefe jiyan (2013-11-16)
Hza axaftin (2013-08-19)
Emil Cioran li ser kimt bhviy (2013-05-30)
Li gor Renan kurd her kurd in (2013-03-09)
Elinda Pars ya romantk George Sand (2013-02-14)
Fris Karl May (2013-01-25)
Wjevan jann pskolojk (2012-10-08)
Vejiyan (2012-03-29)
Felsefe evndar (2012-03-10)
PIRSIYARA AKTEL
Li gor qenaeta te bila kurdn Kurdistana Sriyey digel projeya Emerkay yan ya Rsyay bin?
 
Ya Emerkay
Ya Rsyay
  Encamn dengan
 
NERNGEH
 
[kitb] Sun Z: Hunera şer (2016-04-21)
Ismail Beşiki ji kurdan re li ser ermeniyan semnerek da (2013-09-28)
Kurdistan ber serxwebna siyas serxwebna petrol ekonomk lan dike (2012-05-21)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Umt Firat dibje navnşana areserya pirsa kurd ne PKK ye (2008-11-11)
Hro Taleban: Min nedixwest Mam Celal bibe serokkomar Iraq [foto] (2007-05-10)
Alfabeya kurd-latn ji bo ziman kurd ji alfabeya kurd-ereb minasibtir e (2005-11-02)
Ferqa di nvbera ko, ku k de (2005-05-19)
Xewna Mesd Barzan ji başr Kurdistan mezintir e (2005-02-07)
 
REKLAM


KOLUMNST
Şebab Egt nabe Şeroy Biro ez j nabim heval
Tolstoy xelata Nobel
Kurdistaneka serbixwe [ne]cida
Heşt rojn şer xendek I
Em felsefe
Hilbijartinn Kurdistan ez şok kirim
© 19972017 www.nefel.com  |  E-poste: info@nefel.com  |  Powered by Medesoft.org